ایدز چیست ؟

در لاتین(AIDS یا Acquired immune deficiency syndrome) این کلمه متشکل از
حرف اول کلماتی است که به معنای سندرم نقص ایمنی اکتسابی می باشند.
میزبان اصلی عامل عفونت گلبولهای سفید خون از نوع لنفوسیت های کمکی (CD4)
می باشند . حمله ویروس ایدز به این سلولها باعث اختلال در عمل کرد سلولهای
دفاعی می شود و تکثیر آن در داخل سلولهای دفاعی منجر به کاهش قابل ملاحظه
آنها می شود .این صدمات به سیستم ایمنی ، بدن را در مقابل عفونت های فرصت
طلب و سرطانهای فرصت طلب که اکثرا شدید و کشنده هستند بی دفاع می نماید.
عامل بیماری:
عامل عفونت
ایدز ، ویروس نقص ایمنی (HIV) است . ویروس ها ذرات میکروسکوپی
هستند که برای تکثیر و رشد خود ننیاز به ورود به سلول موجودات زنده دارند
و می توانند باعث آسیب رسانی به سلولهای میزبان و در نهایت خود میزبان
شوند.
ویروس ایدز از خانواده رترو ویروس می باشد و خواص ژنتیک آن در زنجیر RNA وجود دارد . تاکنون دو نوع از این ویروس شناخته شده است .
HIV-1 که بیشتر در کشور های صنعتی دیده می شود
HIV-2 که عمدتا در آفریقا
گسترده است و از لحاظ بیماری زایی ضعیف تر از نوع یک می باشد.مشابهت ژنتیک
این دو گونه محدود بوده و HIV-2 مشابهت ژنتیکی بیشتری با ویروس SIV که در
میمونها دیده میشود دارد
ساختمان ویروس:

در میکروسکوپ الکترونی این ویروس به شکل دوازده وجهی دیده می شودبا خارهای
سطحی متعدددارای دوپوشش پروتئینی و اصلی ورای غشایی می باشد. ویریون از
سطح سلولهای آلوده جوانه می زند وبه محیط بیرون آزاد می شود. به همین علت
است که ویروس HIV بطور مداوم پوشش خود را عوض می کند و به هنگام جوانه زدن
از غشای سلول میزبان انواع متفاوتی پروتئین و گلیکو پروتئین جدا می کند که
ترکیب آن منحصر به فرد می باشد. در شکل شماتیک از ویروس بطور واضح لایه ها
و هسته ی ویروس قابل مشاهده است. دو قطعه RNA که بصورت جدا از هم در مرکز
ویروس مستقر هستند . این ویروسها حاوی آنزیم ریورس ترانس کریپتاز معکوس
هستند و به کمک همین آنزیم است که پس از ورود به داخل سلول می توانند از
روی RNA ژنوم دورشتهای DNA را سنتز کنند . پس از این مرحله DNA سنتز سده
به هسته سلول میزبان رفته و توسط آنزیم های خود در DNA سلول میزبان رخنه
می کنند و سیستم همانند سازی کننده میزبان را وادار به همانند سازی از
ژنوم خود کرده و در مراحل بعدی به شدت زیاد اجزای ویروس HIV به سرعت سنتز
می شود وبا پدیده جوانه زدن ازسلول میزبان سبب آسیبهای جدی به غشای سلول
میزبان شده ودر نهایت سلول لیز می شود. و به این جهت که سلول های میزبان
ویروس گلبولهای سفید می باشد سبب کاهش شدید این سلولها شده ودر اثر برخورد
یک بیماری عفونی بدن نمی تواند از خود دفاع کند . حتی در اثر یک
سرماخوردگی ساده احتمال مرگ وجود دارد.
اپیدمیولوژی:
شدت بیماری و گسترش آن در جهان بعد از اولین گزارش که در سال ۱۹۸۱ میلادی
(۱۳۶۰ شمسی) بوده است ، بیماری ایدز را در شماریکی از مهمترین معضلات
بهداشتی ، درمانی ، اجتماعی و اقتصادی قرار داده است .

با گزارش ۲۳ میلیون فوت بعلت ایدز از ابتدای اپیدمی تا پایان ۲۰۰۱ ایدز
چهارمین عامل مرگ در جهان و اولین عامل آفریقای زیر صحرا شناخته شده است
اکثر این قربانیان جوان بوده و ۵ میلیون نفر از آنان را کودکان زیر ۱۵ سال
تشکیل می دهند. در حال حاضر وجود ۴۰ میلیون فرد آلوده و بیمار در جهان
تخمین زده میشود.
۹۵% مبتلایان جهان در کشور های در حال توسعه زندگی می کنند .
از نظر سازمان جهانی بهدا شت دنیا به ده منطقه جغرافیایی تقسیم شده است و میزان آلودگی در هر منطقه متفاوت است .
در سال ۱۹۹۸ در هر ساعت ۲۲۰۰۰ نفر آلوده شده اند که یک سوم مبتلایان در
گروه سنی زیر ۲۵ سال قرار داشته اند این عده در دهه بعد یعنی قبل از ۳۵
سالگی فوت خواهند کرد امید به زندگی که در قرن ۲۰ با افزایش بهداشت و
بکارگیری واکسن های مختلف حتی در آفریقا افزایش پیدا کرده و به مرز ۵۹
سالگی در ابتدای ۱۹۹۰ در جنوب افریقا رسیده بود تا سال ۲۰۰۵ و ۲۰۱۰ به مرز
۴۵ سالگی سقوط خواهد نمود .
تا به امروز ۱۴ میلیون کودک به علت فوت والدین بخصوص مادران خود به علت بیماری ایدز یتیم شده اند .
بر اساس گزارشات بهداشت جهانی منطقه خاورمیانه و شمال افریقا که ۹۸ % مردم
آن مسلمان هستند یکی از پاک ترین مناطق دهگانه محسوب می شوند که مهم ترین
علت آن پایبندی مسلمانان به اصول اخلاقی است . متاسفانه گسترش بیماری در
معتادان تزریقی که اشتراک سرنگ و سوزن داشته اند باعث شده است که کشورهایی
مثل بحرین ، ایران ، تونس مصر و پاکستان نیز در معرض خطر جدی قرار گیرند .
در تاریخ ۱/۷/۱۳۸۱ تعداد گزارش شده آلودگان و بیماران ایدز در کشور ۴۲۳۷
نفر بوده که ۱۸۹ نفر آنا زن و ۶ در صد کل موارد از راه اعتیاد مبتلا شده
اند .
راه های انتقال :
احتمال آلودگی با تعداد ویروس ، قدرت تهاجم ویروس ، راه ورودی آن و در
نهایت وضعیت ایمنی شخص دریافت کننده آلودگی رابطه مستقیم دارد.
ایدز سه راه انتقال عمده دارد :
۱- جنسی
انتقال از طریق آمیزش جنسی که اولین راه و در حال حاضر شایعترین راه نیز می باشد ، شناخته شده است .
تماس جنسی با فرد آلوده :
در جهان ۸۰-۷۰ در صد آلوده شدگان از طریق ارتباط جنسی به بیماری مبتلا شده
اند . آلودگی از مرد به زن ، زن به مرد و مرد به مرد منتقل می شود زنان
نسبت به مردان۵-۳ برابر بیشتر در خطر ابتلا قرار دارند.
وجود سابقه اولین ارتباط در سنین پایین ، تعدد شرکا جنسی و سابقه عفونتهای مقاربتی همگی احتمال انتقال بیماری را افزایش می دهند .
درتماس جنسی ویروس از مرد به مرد (لواط)، زن به مرد و مرد به زن منتقل می
شود که مرد به مرد بیشترین خطر انتقال و زن به مرد کمترین خطرانتقال را
داراست .
در هر بار تماس جنسی ۱/۰-۱ % خطرانتقال از زن به مرد ۳- ۵ % خطرانتقال از
مرد به زن وجود دارد. اما به علت تعدد دفعات تماس و طولانی بودن دوره
باروری وباردهی ۷۰-۸۰% بیماران در این گروه قرارمی گیرند.
وجود شرکاء جنسی متعدد و روابط جنسی پر خطر احتمال آلودگی را افزایش
میدهد. وجود عفونت های التهابی آمیزشی مثل سوزاک و کلامید یا احتمال
آلودگی در اثر تماس با ویروس HIV را ۳ الی ۵ برابر افزایش میدهد . وجود
عفونت های زخم دار در دستگاه تناسلی ۵ الی ۱۰ برابر خطر آلودگی را افزایش
میدهد .بالاترین گزارش در افزایش ابتلاء و یا انتقال ویروس HIV دربیماران
با تاریخچه عفونت دستگاه تناسلی ۲۰ برابر است .
همچنین انتقال از راه آمیزش برای جوانان پر مخاطره تر می باشد . هر چه سن
شروع آمیزش پائین تر باشد احتمال آلودگی در این گروه بیشتر است. مطالعات
نشان داده که دختران و پسران جوان اولین تجربه های جنسی خود را با افراد
بزرگتر ، با تجربه تر و پر خطرتر کسب می کنند. تصادفی بودن آمیزش ، عدم
آگاهی به راههای پیشگیری و آمیزش با آسیب و جراحت بیشتر عوامل اصلی افزایش
ابتلاء می باشد
۲-انتقال عمودی (از مادر به نوزاد) که شایعترین راه انتقال در افراد مبتلا بوده است.
مادر آلوده در دوران بار داری ، هنگام زایمان و حین شیر دهی در ماههای اول
بعد از زایمان ، بیماری را به نوزاد خود منتقل میکند . ۱۰ درصد از افراد
آلوده جهان را کودکان آلوده تشکیل میدهند . اکثر این کودکان ساکن آفریقا
هستند.

این نوع انتقال که می تواند درطی دوران بارداری در اثر عبور ویروس از جفت
آسیب دیده، در حین زایمان به علت تماس مخاط بدن نوزاد با خون مادر در
کانال زایمانی و یا در هنگام شیردهی صورت بگیرد. شایعترین مرحله آلودگی
هنگام تولد است که نوزاد با ترشحات و خون آلوده در تماس نزدیک قرار میگیرد.
در کشورهای آفریقایی که مادران فقر غذایی بخصوص کمبود ویتامین A دارند،
فاصله حاملگی ها بعلت عدم تنظیم خانواده کوتاه بوده و آمار بیماریهای
مقاربتی نیز در آنها بالاست احتمال آلوده شدن کودک از مادر آلوده ۳۰-۵۰ %
است و بر عکس در کشورهای پیشرفته عدم فقر غذایی ، رعایت تنظیم خانواده ،
درمان بیماریهای مقاربتی در هنگام حاملگی و دارو درمانی با سه داروی ضد
ویروس HIV، احتمال تولد کودک آلوده را به ۳-۵ % کاهش داده است .)
3.انتقال خونی، از راه تزریق
فرآوردههای خونی آلوده، استفاده از سرنگ مشترک (در معتادان تزریقی)،
انتقال در کارکنان بهداشتی درمانی (Needle stick)

الف: تزریق خون و فرآورده های خونی
ب: ورود اجسام تیز و برنده آغشته به خون آلوده در پوست
ج : اشترک سرنگ در معتادان تزریقی
خون و فرآورده های خونی
پرخطرترین راه انتقال ، دریافت خون آلوده است که بیش از ۹۰ در صد احتمال
آلودگی از این طریق وجود دارد اما در حال حاضر در دنیا فقط ۳ درصد آلوده
شدگان از این طریق آلوده شده اند به خصوص در سالهای اخیر با انجام
آزمایشهای تشخیصی ، کلیه خونهای مشکوک معدوم می شوند و اصولا با پیشرفت
علم پزشکی نیاز به دریافت خون کاهش یافته است .

اما راه آلودگی از طریق اشتراک سرنگ در معتادان تزریقی با وجود ورود میزان کمی خون آلوده به مراتب شایع تر از دریافت خون آلوده است .
درمیان معتادان تزریقی به علت مصرف مواد مخدرسیستم ایمنی دچارتضعیف شده و
همچنین به علت ورود مستقیم مقداری ازخون استفاده کننده قبلی سرنگ به درون
سیستم عروقی فرد معتاد خطرابتلاء دراین افراد به شدت افزایش پیدا می کند (
۶۰% ) واین افراد می توانند به عنوان کانون گسترش عفونت عمل کنند. افراد
معتاد تزریقی استفاده کننده از سرنگ مشترک در زندان ۵/۵ برابر بیشتر در
معرض ابتلاء به عفونت هستند .
ده در صد آلوده شدگان جهان از این راه آلوده شده اند و آمار در برخی از
کشور ها به حداکثر ۸۲ در صد می رسد هر وسیله بهداشتی – درمانی تیز و برنده
که احتمال آغشته شدن به خون آلوده را داشته باشد ، در صورت ضد عفونی نشدن
و ایجاد کردن زخم ، می تواند فرد سالم را آلوده نماید . لذا ابزار پزشکی و
دندان پزشکی ، لوازم خال کوبی ، سوزاندن مو، سوراخ کردن گوش ، حجامت ، تیغ
سلمانی و مسواک ممکن است باعث انتقال آلودگی شود .کمتر از یک دهم در صد
افراد آلوده در دنیا از این راه مبتلا شده اند . ویروس بسیار ضعیف است و
قادر به ادامه حیات در خارج از بدن به مدت طولانی نمی باشد .
بیماری از طریق دست دادن ، بوسیدن در یک اتاق خوابیدن ، و از یک ظرف غذا
خوردن و همچنین استفاده از حمام مشترک ، استخر مشترک ، توالت مشترک ، و
نیش حشرات منتقل نمی شود(به علت عدم ثبات این ویروس در هوای آزاد
انتقال از روشهایی همچون تماس پوستی و دهانی مشاهده نشده است.)
چند سوال:
آیا بوسیدن خطرناک است ؟
بوسیدن گونهٴ
فرد مقابل٬ که بعنوان بوسیدن
متداول اجتماعی شناخته میشود هیچ خطری برای انتقال
HIV
ندارد. بوسة عمیق یا همان بوسه با دهان باز
(French kiss)
ریسک بسیار پائین در انتقال
HIV
دارد بخاطر اینکه
HIV
در بزاق وجود دارد ولی در میزان کم به تنهائی منجر به عفونت
HIV
نمیشود.
آیا چیزی میتواند
HIV
ایجاد کند ؟
خیر؛
HIV
خلق نمیشود.
بعنوان مثال٬ رابطه جنسی بدون محافظ
تنها در صورتی خطرناکست که یک شریک جنسی با ویروس آلوده باشد. اگر شریک
جنسی شما
HIV
منفی است هر نوع رابطه و فعالیت جنسی بین شما نمیتواند سبب آلودگی
شما به
HIV
گردد، بعنوان مثال داشتن رابطه
تماس مقعدی
(anal sex)
نمیتواند
HIV
خلق کند و یا بعنوان مثال شما بوسیلة
masturbation
(استمنا) به
HIV آلوده نخواهید شد.
خطر در تماس های جنسی
بیشتر درعدم شناخت کافی سوابق خونی شریک جنسی شماست. در هر صورت برای
اطمینان از کاندوم استفاده کنید. مگر تا زمانی که مطمئن باشید که هیچ
کدام از شما شریک جنسی دیگری ندارد و قبلاً آلوده به ویروس نشده است.
ادامه مطلب ...